Ngày đăng: 12/9/2013 8:49

Phần hồn Văn Miếu - Quốc Tử Giám và giá trị vững bền

“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí vững thì thế nước mạnh và thịnh, nguyên khí kém thì thế nước yếu và suy, cho nên các đấng thánh đế minh vương không ai không chăm lo xây dựng nhân tài.” Lời văn hào sảng không chỉ mang tâm thế, tầm nhìn về giáo dục của một thời đại mà là của một dân tộc qua mấy ngàn năm lịch sử. Phía sau câu chữ ấy là sự kết tinh “phần hồn” làm nên một Văn Miếu - Quốc Tử Giám đi qua ngàn năm đến với muôn sau!

 Trong tâm tưởng những người Việt Nam dù sống ở Thủ đô hay ở các vùng miền khác nhau thì Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ lâu đã trở thành biểu tượng về “sự học” một thời, là niềm tự hào của ta với bạn bè thế giới. Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ có giá trị về hình thức mà phần hồn cốt mới là giá trị vững bền. Lấy chuyện nay để ngẫm việc xưa! Nhân việc vừa qua, TP. Hà Nội tổ chức lễ đón Bằng Công nhận 82 bia đá tiến sĩ triều Lê - Mạc (1442-1779) là Di sản tư liệu Thế giới và Bằng công nhận Văn Miếu - Quốc Tử Giám là di tích quốc gia đặc biệt, phải chăng đó chính là sự tái khẳng định những giá trị của quần thể di tích này. Những danh hiệu ấy càng khẳng định, giá trị của quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã vượt ra ngoài ranh giới quốc gia, nó đã trở thành biểu tượng di sản tư liệu của cả nhân loại.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những quần thể di tích đẹp nhất của Hà Nội. Và quần thể này còn đặc biệt ở chỗ, vừa là nơi thờ tự vừa là trường học - một mô hình kết hợp duy nhất trên thế giới từ trước đến nay. Năm 1070, dưới triều Lý, Văn Miếu được xây dựng. Ban đầu, là nơi thờ Khổng Tử, các bậc tiên hiền, tiên nho. Sáu năm sau (1076), Trường Quốc Tử Giám được xây dựng cạnh đó làm nơi học cho con em tầng lớp quan lại, rồi phát triển thành trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam.

Thế kỷ XV, nhà Lê cho dựng bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Hiện nay tại Văn Miếu Thăng Long - Hà Nội còn lưu giữ 82 tấm bia Tiến sĩ ghi tên 1306 vị Tiến sĩ của cả nước từ khoa thi năm 1442 đến 1779. Bia Tiến sĩ được xem như tuyên ngôn về giáo dục Nho học của các vương triều. Ngoài Việt Nam, khu vực Đông Bắc Á còn có một số quốc gia có chế độ khoa cử tương đồng, có khắc bia đề danh tiến sĩ. Nhưng duy nhất chỉ có Việt Nam, các tấm bia có phần bi ký. Mỗi kỳ thi, nhà vua giao cho một đại thần viết về ý nghĩa của thi cử, triết lý giáo dục, về những vấn đề trong kỳ thi đó... Bi ký đều do những bậc đại bút thực hiện. Văn bia vừa là lịch sử giáo dục, vừa phản ánh lịch sử đương thời, đồng thời, là những áng văn hay. Trong tấm bia đầu tiên dựng cho khoa thi năm 1442 do Đông các Đại học sĩ Thân Nhân Trung soạn có câu: Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí vững thì thế nước mạnh và thịnh, nguyên khí kém thì thế nước yếu và suy, cho nên các đáng thánh đế minh vương không ai không chăm lo xây dựng nhân tài. Hay trong tấm bia Tiến sĩ dựng cho khoa thi năm 1616 có ghi: Nguyên khí cường thịnh thì con người được hưởng thọ lâu dài, nhân tài đông đảo thì quốc gia được thái bình vững chãi. Chính vì vậy, trải qua sáu thế kỷ tồn tại cùng với những thăng trầm của lịch sử, cho đến nay bia Tiến sĩ vẫn giữ nguyên giá trị của nó.

Bên cạnh giá trị về lịch sử, văn hóa; 82 bia Tiến sĩ còn được ví là pho sách quý báu về lịch sử mỹ thuật. Mỗi tấm bia là sự thể hiện kỹ thuật chạm trổ điêu luyện với họa tiết trang trí rồng, mây, hoa văn... khác nhau, do những nghệ nhân tài khéo bậc nhất đất nước thực hiện. Ngoài ra, nơi đây còn có Khuê Văn Các. Kiến trúc độc đáo được xây dựng năm 1805 (triều Nguyễn), vừa được chọn làm hình ảnh biểu tượng của Thủ đô. Sự ghi nhận kịp thời của Nhà nước với công trình này thể hiện sự trân trọng và phát huy tinh thần muốn có nhân tài phải đào tạo của cha ông ta xưa. Học trò trường Quốc Tử Giám được giáo dục đầy đủ về đạo lý làm người, làm người tận trung với nước, có ích với dân, đạo nghĩa ngay thẳng, công đức vẻ vang.

 Những giá trị nội hàm của quần thể di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng chính là câu trả lời tại sao Hà Nội - trái tim của cả nước có hàng ngàn di tích nhưng thu hút nhất, luôn là Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Một trong những giá trị lớn nhất của Văn Miếu - Quốc Tử Giám là những tấm bia. Bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám là những tư liệu quý giá về lịch sử khoa cử Nho học cũng như hàm chứa nhiều những giá trị văn hóa khác. Ngoài tên tuổi của các vị Tiến sĩ được ghi trên bia, nội dung văn bia cũng cho biết cách thức, quy trình tổ chức các kỳ thi Tiến sĩ, các nghi thức trọng đãi người đỗ đạt của triều đình.

Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám luôn là điểm đến tham quan, tìm hiểu, học tập của nhân dân trong nước, du khách quốc tế và nhiều nguyên thủ quốc gia trên thế giới. Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, với biết bao trí tuệ, công sức, đóng góp của các bậc tiền nhân qua nhiều đời, nhiều thế hệ đã góp phần sáng tạo, hun đúc, bảo tồn và lưu truyền lại cho chúng ta ngày hôm nay một di sản văn hóa vô giá, có một không hai của Việt Nam. “Phần hồn” - giá trị tinh thần của Văn Miếu - Quốc Tử Giám mới chính là cái ông cha gửi gắm, là cái làm nên Văn Miếu - Quốc Tử Giám - biểu tượng trường tồn, vĩnh cửu của tinh hoa văn hóa, giáo dục Việt Nam.  
Đình Hoan
 
Ngày đăng: 12/9/2013 8:49
Liên hiệp các hội KH&KT Hà Nội
Hội nhà báo Việt Nam
Dự án Văn hóa Uống Nước Nhớ Nguồn
SỞ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG HÀ NỘI
Tạp Chí Khoa Học Thời Đại
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Phú Yên
Văn Hải Phòng
Nhà máy Nhôm Đông Anh
Xi măng Hoàng Thạch